Беларуская дзяржава і асабіста яе Кіраўнік надаюць важнае значэнне развіццю дзейнасці па выкарыстанні касмічнай прасторы. Цяпер у фокусе грамадскай увагі знаходзяцца пытанні падрыхтоўкі да ўдзелу Беларусі ў пілатуемым палёце ў космас. Але нацыянальная касмічная праграма цяпер ужо налічвае некалькі складальнікаў. Адной з іх з’яўляецца Нацыянальная сістэма спадарожнікавай сувязі і вяшчання.
У адпаведнасці з заканадаўствам яе аператарам вызначана рэспубліканскае вытворчае унітарнае прадпрыемства “Завод дакладнай электрамеханікі”. 15 студзеня 2023 г. споўнілася 7 гадоў з дня вываду на геастацыянарную калязямную арбіту тэлекамунікацыйнага спадарожніка «Белінтэрсат-1». Дадзены касмічны апарат, наземны комплекс кіравання і сістэма наземнага прымянення (тэлепорт) эксплуатуюцца ў штатным рэжыме. Аднак НСССів – гэта не толькі тэхнічная сістэма, але і камерцыйны праект. Аб стане і перспектывах продажаў паслуг спадарожнікавай сувязі гутарым з намеснікам дырэктара па камерцыйных пытаннях дзяржаўнага прадпрыемства «Завод дакладнай электрамеханікі» ІГАРЭМ ВЕЛЕНТЭЕМ.
– Якія асноўныя характарыстыкі камерцыйнай дзейнасці НСССив у пачатку 2023 г.?
– Доля камерцыйнага выкарыстання карыснай нагрузкі рэтранслятараў (транспондэраў) спадарожніка «Белінтэрсат-1» перавышае 70 працэнтаў, што супастаўна са значэннямі адпаведнага паказчыка, якія дэманструюцца лідэрамі міжнароднага рынку спадарожнікавай сувязі. Напрыклад, найбуйнейшым заходнееўрапейскім спадарожнікавым аператарам кампаніяй Eutelsat, у якога ён у кастрычніку 2022 г. склаў 73 працэнты. Паколькі наш касмічны апарат не можа мяняць канфігурацыю карыснай нагрузкі ў залежнасці ад попыту, дасягнуты паказчык варта лічыць дастаткова высокім. Пры гэтым большая яе частка выкарыстоўваецца замежнымі спажыўцамі. За мінулы каляндарны год аб’ём экспарту паслуг, атрыманых па экспарце аператарам НСССів, павялічыўся ў грашовым выражэнні на 9 працэнтных пунктаў. Сярод замежных рынкаў паслуг НСССив найбуйнейшым і найбольш перспектыўным застаецца афрыканскі. Асноўным галіновым рынкам, абумоўленым зноў жа тэхнічнымі характарыстыкамі касмічнага сегмента НСССив, з’яўляецца тэлерадыёвяшчальны. На люты 2023 г. праз спадарожнік «Белінтэрсат-1» вялася трансляцыя каля 300 тэле- і радыёпраграм, пераважна для гледачоў і слухачоў у дзяржавах Афрыканскага рэгіёна.
– У якіх умовах ажыццяўляецца дзейнасць прадпрыемства па прасоўванні яго паслуг, звязаных з выкарыстаннем НСССив, на замежных рынках?
– З самага пачатку камерцыйнай эксплуатацыі НСССиВ ўмовы аказання паслуг спадарожнікавай сувязі вызначаюцца абвастраецца канкурэнцыяй паміж пастаўшчыкамі паслуг спадарожнікавай сувязі. Яна абумоўлена тым, што прапанова свабоднай ёмістасці спадарожнікаў на рынку павялічваецца хутчэй, чым попыт на яе. Паралельна адбываецца сегментацыя дадзенага рынка. Попыт на паслугі перадачы даных у нарастальнай ступені пераарыентуецца на рэсурсы так званых высокапрадукцыйных спадарожнікаў, якія маюць кампактныя прамяні з высокай прапускной здольнасцю. Ствараюцца сусветныя групоўкі спадарожнікавай сувязі на нізкай і сярэдняй калязямных арбітах, якія ў бліжэйшыя гады таксама возьмуць на сябе задавальненне істотнага аб’ёму попыту на паслугі доступу ў Інтэрнет у раёнах з недастатковым узроўнем развіцця наземных сетак электрасувязі. У сваю чаргу, абслугоўванне тэрытарыяльна размеркаваных сістэм Інтэрнэту рэчаў, верагодна, у значнай меры пяройдзе да аператараў груповак з мала затратных нана-і мікраспадарожнікаў. Асноўнай нішай для выкарыстання спадарожнікаў, падобных да «Белінтэрсат-1», застаецца распаўсюджванне прадукцыі тэлевізійных і радыёвяшчальных СМІ. Сукупныя ж даходы аператараў у дадзеным сегменце рынку спадарожнікавай сувязі, як мяркуюць эксперты, за наступнае дзесяцігоддзе скароцяцца ў 1, 6 разы. Падагульняючы, умовы для прасоўвання паслуг спадарожнікавай сувязі на замежных рынках можна вобразна назваць вельмі сціснутымі, але пры гэтым і яны, як уяўляецца нашаму калектыву, пакідаюць магчымасці для развіцця камерцыйнай дзейнасці НСССив.
– Якія галоўныя складнікі стратэгіі аператара НСССив на замежных рынках?
– Па-першае, гэта замацаванне і ўмацаванне нашых рынкавых пазіцый на рынку спадарожнікавага тэлерадыёвяшчання ў Афрыканскім рэгіёне. Па колькасці тэле- і радыёпраграм, што вяшчаюцца, арбітальная пазіцыя 51,5 градусаў усходняй даўгаты, якую займае спадарожнік “Белінтэрсат-1”, стала калі не прэміяльнай, то папулярнай. Па-другое, неабходна ўвайсці на рынак распаўсюджвання прадукцыі тэлевізійных і радыёвяшчальных СМІ Азіяцкага рэгіёна. Гэта вельмі няпростая задача, улічваючы наяўнасць у большасці дзяржаў нацыянальных сістэм спадарожнікавай сувязі, тэрытарыяльную аддаленасць і разнастайнасць прававых рэжымаў доступу на рынкі асобных краін. Стварэнне ўмоў для заключэння буйных кантрактаў па выкарыстанні спадарожнікавай ёмістасці патрабуе сумесных намаганняў самога аператара, так і дзяржаўных органаў, у прыватнасці дыпламатычных прадстаўніцтваў у адпаведных замежных сталіцах. Па-трэцяе, нягледзячы на неспрыяльнае палітычнае асяроддзе для камерцыйнай дзейнасці беларускага аператара спадарожнікавай сувязі на заходнееўрапейскім рынку, павышэнне ступені камерцыйнага выкарыстання еўрапейскага промня спадарожніка “Белінтэрсат-1” застаецца ў планах нашай працы. Дасягненне гэтай мэты бачыцца, перш за ўсё, у пашырэнні задзейнічання НСССів для распаўсюджвання беларускага медыя-кантэнту.
– Ці плануецца пашырыць прапанову паслуг спадарожнікавай сувязі на нацыянальным рынку?
– Цяпер аператар НСССив працуе з рэдакцыямі рэспубліканскіх тэлевізійных СМІ і аператарамі электрасувязі, якія распаўсюджваюць тэлепраграмы ў сістэме кабельнага тэлебачання, па пытаннях, звязаных з вяшчаннем у рэспубліцы тэлепраграм, якія ўваходзяць у абавязковы агульнадаступны пакет тэлепраграм. Вывучаюцца тэхнічная магчымасць і камерцыйная мэтазгоднасць стварэння лічбавага пакета тэле- і радыёпраграм для нацыянальнага праекта непасрэднага спадарожнікавага вяшчання ў Рэспубліцы Беларусь. Нагадаю, што зараз беларускія карыстальнікі платнага спадарожнікавага тэлебачання абслугоўваюцца замежнымі сэрвісамі, дзейнасць якіх па распаўсюджванні прыёмнага абсталявання і аплаты паслуг у Беларусі па сутнасці застаецца па-за сферай прававога рэгулявання. Уяўляецца, што не вычарпаны рэсурсы нацыянальнага рынку для пашырэння дзейнасці НСССив па аказанні паслуг перадачы дадзеных, як рэзервовага сродку доступу ў сетку Інтэрнэт, так і для падтрымкі сістэм Інтэрнэту рэчаў. Нягледзячы на тое, што паслугамі сотавай рухомай электрасувязі ахоплена амаль 99 працэнтаў тэрыторыі нашай дзяржавы, не менш значная фактычная даступнасць паслуг сувязі ў пэўным пункце, а таксама іх якасныя параметры. І тут варта адзначыць, што згодна з данымі дзяржаўнай статыстычнай справаздачнасці якасцю паслуг поўнасцю задаволены крыху больш за 55 працэнтаў карыстальнікаў у рэспубліцы. Адной з задач аператара НСССив бачыцца ў тым, каб аператыўна забяспечваць аказанне паслуг перадачы даных там, дзе не заўсёды ў поўнай меры даступныя паслугі аператараў сотавай сувязі.
– Наступны год адмярае палову планавага тэрміну эксплуатацыі на арбіце спадарожніка «Белінтэрсат-1». Ці прапрацоўваюцца тэхнічныя варыянты працягу функцыянавання НСССів пасля завяршэння дадзенага тэрміна?
– Так. І тэхнічны прагрэс дае ўсё большы набор такіх варыянтаў. Напрыклад, з’яўляецца магчымасць вываду на геастацыянарную арбіту малых спадарожнікаў, пабудова якіх абыдзецца значна танней, чым традыцыйных касмічных апаратаў, якія маюць масу, якая вымяраецца ў тонах. Але, акрамя тэхнічных, немалаважнымі фактарамі, якія паўплываюць на выпрацоўку прапаноў аб перспектывах НСССив стане ацэнка попыту на паслугі спадарожнікавай сувязі на нацыянальным і замежных рынках, а таксама забеспячэння нацыянальнай бяспекі ў інфармацыйнай сферы.
